ارائه راهبرد:

 برای ارائه راهبرد مناسب لازم است تا راهبرد اسناد فرادست و همچنین سایر کشور ها در مورد موضوع کلانشهرها مورد بررسی قرار گیرد و در نهایت راهبرد های نهایی ارائه شود:

در ابتدا باید توجه داشت که با بررسی برخوردهای متفاوت کشورها در امر کلان شهرها نتایج زیر بدست آمده است

1-    کلانشهرها پدیده هایی ماندگارند.

2-    کلانشهرهای پدیده ای جهانی اند

3-    اجتناب از تئوریهای ضد شهری در کلانشهرها ضرورت دارد.

4-    امکانات کلانشهرها از نظر فرهنگی واجتماعی در مقایسه با سایر شهرها زیاد است.

5-    مسئله کنترل اندازه کلانشهرها نباید بیش از حد بزرگ نمایی شود

6-    پیامدهای جهانی شدن بر کلانشهرها باید در نظر گرفته شود.

7-    نحوه دخالت در امور کلانشهرها با سایر شهرها متفاوت است.

8-    ارتباط میان نقش کلانشهر و ساختار حکومت بایستی در نظر گرفته شود.(ماجدی 81 تا 84 با تلخیص)

راهبردهای ارائه شده در طرح مجموعه شهری تهران:

با توجه به اینکه مجموعه شهری تهران توسط 43 شهرداری و 12 فرمانداری و تعداد زیادی بخش های اجرایی  و واحد های تابعه آنها قرار دارد  که هیچ نوع  هماهنگی سازمان یافته و مبتنی بر قواعد و قوانین معین و مناسب در میان آنها وجود ندارد. هم با مشکل عظیمی مواجه هستیم و هم با سیستم پیچیده ای از روابط دو سویه وشبکه ای ناکارآمد که تا زمانی که این اصلاحات اساسی انجام نگیرد حتی اگر تمام برنامه ریزی ها درست واساسی باشد سرعت رشد مشکلات از حل آنها  بیشتر خواهد بود.

راهبردهای عمده استخراج شده از نتایج مطالعات طرح مجموعه شهری تهران برای هدایت توسعه آینده شهر تهران عبارتند از :

1-    تاسیس نهاد واحد مدیریت مجموعه شهری تهران با محوریت شهرداری تهران به عنوان بزرگترین و مهمترین عنصر مجموعه ، به منظور هدایت و ایجاد هماهنگی  در فرایند توسعه آینده مجموعه

2-    تمرکز زدایی از شهر تهران

3-    ساماندهی و پیشگیری از تداوم و رشد اسکان غیر رسمی در سطح مجموعه شهری .(غمامی و دیگران، صفحه 19)

بنابراین :

1-    اداره امور منطقه شهری تهران مستلزم کل نگری و هماهنگی است ونهادهای نامنسجم و ناهماهنگ مدیریت موجود متشکل از فرمانداریها وبخشداریها و شهرداریها و وزارتخانه های متعدد قادر به تشخیص، موضع گیری و اخذ تصمیم و اقدام به موقع در زمینه مسائل متحرک ، ارتباطات درونی  و وابستگی های متقابل اجزا وعناصر این مجموعه نیستند

2-    بازگشت به روند تمرکززدایی جمعیتی در منطقه شهری و کاهش سهم شهر تهران در منطقه( غمامی ودیگران ، صفحه 30)

 همانطور که در طرح ها واسناد فرادست مشاهده می شود ، بیشتر از آنکه به ارائه و محول کردن وظایف به مدیریت شهری پرداخته شود به تغییر و تکامل سازمان مدیریت شهری پرداخته شده است چرا که مدیریت شهری با ساختار ، وظایف و منابع مالی کنونی قادر به انجام تحول در شرایط تهران نیست.

نقایص و نقاط ضعف ساختاری شهرداری های ایران در مقایسه با مبانی نظری و تجارب جهانی :

1-    عدم برخورداری از هیئت رئیسه قدرتمند: نه شورای شهر و نه شهرداری های ایران به لحاظ قانونی  و اجرایی ، امکان نظارت و احاطه کامل بر امور شهر را ندارند.

2-    عدم امکان مشارکت ودخالت رسمی وقانونمند شهرداری را در لایه های سیاستگذاری ، تصمیم گیری و برنامه ریزی به صورت رسمی وقانونی باقی نگذاشته و شهرداری عمدتا به عنوان نهادی صرقا اجرایی در زمینه های عمرانی و خدماتی تلقی شده است ونه نهادی مدنی موثر در توسعه پایدار شهری

3-    در هم آمیختگی و عدم تفکیک امور مدیریت شهری از امور سیاسی و کشوری

4-    عدم پذیرش و رسمیت شهر به عنوان یک محدوده نظام مدیریتی و فضایی مستقل

5-    فقدان کامل ونسبی ضعف نهادهای منتخب شهروندان: دخالت و اعمال نظر دولت مرکزی از طریق مکانیزم های سیاسی، تشکیلاتی و مالی از جمله ابزارهای تضعیف نهادهای منتخب بوده است.

6-    نقص و تک بعدی بودن سیستم مدیریت شهری در ایران به لحاظ وظایف وعملکردها: شهرداری ها در ایران  اکثرا به عنوان نهاد مسئول خدمات شهری و حداکثر جنبه های کالبدی عمران شهری به نظر مردم بوده وهستند (کاظمیان ، غلامرضا و سعیدی رضوانی ، نوید،1383 ،98)

 راهکارها:

1-   باید مطالعه ای کامل درباره چگونگی جهانی شدن و ادغام این شهر در شبکه شهرهای جهانی انجام شود برای نمونه با توجه به مهارتهای قابل توجه کنونی شهروندان جوان، آیا تهران می تواند به عنوان منبع عمده ارتباطات جهانی و نوآوری های نرم افزاری تبدیل شود؟ آیا می تواند به مرکز جهانی یا منطقه ای تحقیقات پزشکی و درمانی تبدیل شود؟با توجه به پتانسیل های ایران از نظر زیبایی های طبیعی و تاریخی ، آیا شهر می تواند سالانه پذیرای 20 میلیون گردشگر باشد؟ و . . . (هریس ، نایجل:85،1388). ولی چیزی که واضح است آن است که تبدیل تهران به شهری جهانی همان گونه که در سند چشم انداز توسعه شهر مد نظر است نیاز به تغییرات ساختاری قابل ملاحظه ای دارد ، بنابراین  تهران باید :به تولید کننده خدمات باارزش برای جهان تبدیل شود وزیرساختهای مناسب ، پایداری این تولید را پشتیبانی کند. ،به اقتصاد باز رقابتی تبدیل شود و به اقتصادی با مهارتهای شغلی بالا بر مبنای پژوهش و نوآوری تبدیل شود(هریس ، نایجل:88،1388)

2-    باید توجه داشت که حل مسئله تهران تنها مربوط به مدیریت شهری تهران نمی شود بلکه یک عزم واراده ملی برای حل این مسئله لازم است و مدیریت شهری شاید بزرگ ترین کاری که می تواند انجام بدهد آن است که مشکلات خود را حل کند وساختار مناسبی برای مدیریت شهری و حکمروایی شهری ایجاد شود نه اداره شهری

چرا که مطالعات انجام شده  در خصوص نقش مدیریت شهری و ارتباط آن با کیفیت زندگی شهری نشان می دهد که تخریب شهرها بیش از آنکه نتیجه رشد جمعیتی باشد ، پیامد سیاستهای ضعیف مدیریت شهری است . شهرداریها و حکومتهای محلی که قادر نیستند خدمات موردنیاز ساکنین شهری را فراهم سازند خود منشا مشکلات هستند( زبردست،1383،200)

3-    خواسته یا ناخواسته تمامی شهرها دیر یا زود در فرایند جهانی شدن ادغام می شوند بنابران بهتر است که این روند با اقدام وخواسته مدیران شهر وشهروندان و طراحی روند منسجم صورت گیرد تا صدمات تغییر ناگهانی را برای شهروندان و بافت شهری به حداقل برساند.

4-    باید مطالعه ای کامل درباره چگونگی جهانی شدن و ادغام این شهر در شبکه شهرهای جهانی انجام شود

5-    باید توجه داشت که در فرایند جهانی شدن شهرداری ها دیگر نمی توانند در مقام نهاد عرضه کننده خدمات شهری ظاهر شوند و حذف مقررات زائد خصوصی سازی ، تطبیق قوانین داخلی با قوانین بین المللی ، ادغام نهادهای موازی تصمیم گیری و اجرا و تهیه بانک تطلاعات شهری ضروری به نظر می رسد ( رضازاده ، راضیه و بدری ، علی اصغر، صفحه 80)

6-    توجه به محور های مهم مذکور در منشور شهر تهران: محور پایداری ، محور شهروندمداری

7-    توجه به ابعاد مختلف تمرکز زدایی :الف) تمرکز زایی حکومتی ومدیریتی در سطح کلان و تفویض اختیار به حکومتهای محلی .ب) تمرکز زدایی درون شهری و تفویض قدرت به محله ها

8-    نهادینه کدن مشارکت از طریق دموکراسی پروژه ای و همچنین مشارکتی کردن مسائل مهم از جمله بودجه شهر از طریق انجمن های بودجه مشارکتی

9-    توجه به اقتصاد شهری در تمامی ابعاد : برداشت مدیران شهری در ایران و تهران از اقتصاد شهری عموما مالیه شهری است یا به عبارتی دیگر تامین مالی پروژه های شهری در صورتی که شهرداری باید بتواند سیاستهای اقتصاد شهری را تدوین کند همان گونه که دولت در سطح کلان سیاستهای اقتصادی را تعیین می کند.(ذکایی ، مرجان صفحه 79)

10-                       واگذاری وظایف پراکنده مربوط به امور شهری که توسط دستگاههای مختلف انجام می گیرد به شهرداری همراه با تعریف منابع مالی جدید برای شهرداری و همچنین امکان سنجی واگذاری وظایف اجرایی شهرداری به بخش خصوصی و یا پیاده سازی شراکت عمومی خصوصی ( PPP)            بنابراین شهرداری ها باید به مدیریت بخش های خصوصی و کنترل ونظارت آنها بپردازد نه به خدمات رسانی( عسگری ،علی.صفحه 11)

11-                       مدرن سازی بوم گرا :قرن بیستم، قرن فناوری های کاراندوز بود لازم است که قرن بیست ویکم به بعد جدیدی توجه کند . این قرن به قرن مدرن سازی بوم گرا مشهور خواهد شد ، یا به عبارتی قرن ابداعات بوم اندوز( هال و فایفر ، 1388،264) وضع اضطراری بوم شناختی فعلی مستلزم تجدید بنیادی رویکرد است ( هال و فایفر ، 1388،266) این امر مستلزم انگیزه های قوی و مقررات شدید و در عین هال انعطاف پذیر و کاربرذ نوآوری به منظور ایجاد ثروت بیشتر با استفاده کمتر از منابع است.این خود مستلزم بدیهی دانستن درک نتایج فعلی بازار است نه بی اهمیت تلقی کردن آنها. نوعی سرمایه داری بوم شناسانه جدید باید به جای آن ظهور کند ، مبتنی بر انگیزه های تازه ای که به سمت مدرن سازی دائمی بوم گرایانه هدایت شود. ( هال و فایفر ، 1388،267)

12-   لزوم تغییر نگرش از اداره شهری به مدیریت شهری (زبردست ،1383،46 ) و از مدیریت شهری به حکمروایی شهری .

 منابع:

ماجدی ، حمید ، سیاستهای راهبردی مستخرج از طرح های راهبردی کلان شهرهای منتخب جهان ، مجموعه مقالات کارگاه تخصصی تدوین سیاستهای راهبردی برای توسعه آتی شهر تهران ، انتشارات وزارت مسکن وشهرسازی ، تهران، 1383.

کیم یونگ هونو جان رنه شورت، شهر واقتصاد ، فصلنامه پژوهشی،آموزشی ، اطلاع رسانی اقتصاد شهر، سال اول ، شماره دوم

هریس، نایجل. تهران، شهرهای جهانی و بحران اقتصاد جهانی ، فصلنامه پژوهشی،آموزشی ، اطلاع رسانی اقتصاد شهر، سال اول ، شماره دوم

هال ،پیتر و فاینر اولریخ، آینده شهری در قرن 21، ترجمه اسماعیل صادقی وناهید صفایی مهندسین مشاور سراوند، ، انتشارات جامعه مهندسان مشاور ایران، 1388.

دبیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران ، مجموعه مقالات کارگاه تخصصی تدوین سیاستهای راهبردی برای توسعه آتی شهر تهران ، انتشارات وزارت مسکن وشهرسازی ، تهران، 1383.

زبردست ، اسفندیار ، اندازه شهر، 1383.